Transformacja energetyczna i przemysłowa Pomorza
Energetyka jądrowa Wywiad

Bezpieczeństwo zapisane w projekcie. Jak ocenia się rozwiązania dla elektrowni jądrowej?

Bezpieczeństwo planowanej na Pomorzu elektrowni jądrowej zaczyna się długo przed budową - w projekcie, procedurach i wymaganiach wobec dostawców. Ewelina Pomianowska, ekspertka ds. oceny bezpieczeństwa urządzeń i systemów automatyki, sterowania i elektrycznych w Państwowej Agencji Atomistyki, wyjaśnia, jak ocenia się rozwiązania techniczne i czego sektor jądrowy może nauczyć całą branżę energetyczną.

🔊 Posłuchaj odczyt w przeglądarce · pełny podcast (Gemini) – wkrótce

Czy można powiedzieć, że najważniejsze decyzje dotyczące bezpieczeństwa elektrowni jądrowej zapadają na długo przed rozpoczęciem budowy?

Bezpieczeństwo elektrowni jądrowej zaczyna się znacznie wcześniej niż jej fizyczna budowa. Jest uwzględniane już podczas wyboru lokalizacji, identyfikowania zagrożeń i formułowania założeń projektowych. To wtedy powstają rozwiązania umożliwiające kontrolę reaktywności i bezpieczne wyłączenie reaktora, odprowadzanie ciepła oraz utrzymanie substancji promieniotwórczych wewnątrz przewidzianych barier. Projekt musi uwzględniać normalną eksploatację, możliwe uszkodzenia urządzeń, błędy człowieka oraz zdarzenia wewnętrzne i zewnętrzne. Wiele decyzji wpływa na bezpieczeństwo obiektu przez dziesięciolecia. Nie jest ono więc dodatkiem do gotowego projektu, lecz musi być wpisane w jego podstawy od początku.

Skoro bezpieczeństwo kształtuje się tak wcześnie, kto za nie odpowiada? Jaka jest w tym rola PAA?

Podstawowej odpowiedzialności za bezpieczeństwo nie można przenieść na organ dozoru jądrowego. Zgodnie z art. 35 Prawa Atomowego odpowiada za nie kierownik jednostki organizacyjnej posiadającej właściwe zezwolenie. Dotyczy to również działań podwykonawców i dostawców mogących wpływać na bezpieczeństwo obiektu. W postępowaniu zezwoleniowym to wnioskodawca musi wykazać spełnienie wymagań. Prezes PAA nie projektuje elektrowni ani nie przejmuje jego odpowiedzialności. Zadaniem dozoru jest niezależna ocena dokumentacji, analiz i dowodów oraz prowadzenie kontroli. Projekt nie może jedynie „wydawać się bezpieczny”. Uzasadnienie powinno być spójne, kompletne i możliwe do zweryfikowania. Doświadczenia innych państw są cenne, ale nie zastępują oceny według polskiego prawa.

Mobilne Laboratorium – ekipa dozymetryczna Prezesa PAA
Mobilne Laboratorium – ekipa dozymetryczna Prezesa PAA – fot.: mat. prasowe PAA

Jedną z podstawowych zasad tej oceny jest obrona w głąb. Co to oznacza?

Obrona w głąb oznacza, że bezpieczeństwo nie opiera się na jednym urządzeniu, jednej barierze ani założeniu, że człowiek nigdy nie popełni błędu. Tworzy się kolejne poziomy ochrony, aby uszkodzenie jednego elementu nie prowadziło automatycznie do utraty bezpieczeństwa. Pierwszy poziom zapobiega nieprawidłowościom dzięki właściwemu projektowi, jakości wykonania i bezpiecznej eksploatacji. Kolejne mają umożliwić wykrycie i opanowanie zakłócenia, a następnie ograniczyć rozwój awarii i jej skutki. Obrona w głąb obejmuje także procedury, kompetencje pracowników, organizację, zarządzanie jakością i kulturę bezpieczeństwa. Każdy poziom powinien być solidny; istnienie kolejnego nie może usprawiedliwiać słabości wcześniejszego.

Jak ta zasada przekłada się na systemy automatyki, sterowania i zasilania elektrycznego?

Systemy kontrolno-pomiarowe informują o stanie instalacji, systemy sterowania inicjują określone działania, a systemy elektryczne zasilają niezbędne urządzenia. Utrata pojedynczego elementu nie powinna prowadzić do utraty wymaganej funkcji bezpieczeństwa. Sama liczba urządzeń jednak nie wystarcza. Liczą się ich niezależność, separacja, kwalifikacja do warunków środowiskowych oraz zachowanie po utracie zasilania lub sygnału. Dwa systemy, które na schemacie wyglądają na niezależne, mogą korzystać ze wspólnego zasilania, chłodzenia, pomieszczenia czy trasy kablowej. Trzeba więc pytać nie tylko: „co się stanie, jeżeli ten element ulegnie uszkodzeniu?”, ale również: „co jeszcze możemy utracić razem z nim?”.

Ewelina Pomianowska przed Elektrownią Jądrową Georgia Power, Vogtle 3&4 w Stanach Zjednoczonych
Ewelina Pomianowska przed Elektrownią Jądrową Georgia Power, Vogtle 3&4 w Stanach Zjednoczonych – fot.: archiwum prywatne Eweliny Pomianowskiej

A w jaki sposób wykazuje się, że urządzenia zadziałają również w sytuacji awaryjnej?

Stwierdzenie, że urządzenie jest niezawodne, musi być poparte dowodami: analizami, obliczeniami, wynikami badań, kwalifikacją lub udokumentowanymi doświadczeniami eksploatacyjnymi. Ocenia się między innymi jego działanie w warunkach temperatury, wilgotności, promieniowania, drgań czy obciążeń sejsmicznych. Rezerwowanie zapewnia dodatkową możliwość realizacji tej samej funkcji, niezależność ogranicza ryzyko jednoczesnej utraty kilku rozwiązań, a różnorodność może zmniejszać podatność na uszkodzenia o wspólnej przyczynie. Nie wystarczy, że dany typ urządzenia jest powszechnie stosowany. Trzeba wykazać, że konkretne rozwiązanie wykona wymaganą funkcję w przewidzianych warunkach, czasie i przez wymagany okres – także wtedy, gdy podczas normalnej pracy pozostaje nieaktywne.

Czy nawet najlepsze rozwiązania techniczne wystarczą, jeśli zawiodą wykonanie lub dokumentacja?

Nawet bardzo dobry projekt może utracić zakładane właściwości, jeżeli zostanie niewłaściwie wykonany, zmodyfikowany bez oceny albo wyposażony w komponenty o niepotwierdzonych parametrach. Dlatego ważne są kwalifikacje personelu, nadzór nad łańcuchem dostaw, kontrola zmian i właściwe postępowanie z niezgodnościami. Dokumentacja nie jest formalnym dodatkiem do urządzenia, lecz częścią dowodu, że zostało ono prawidłowo zaprojektowane, wyprodukowane, zainstalowane i sprawdzone. W energetyce jądrowej nie wystarczy wykonać pracę prawidłowo – trzeba umieć to wykazać. Wymagania powinny być adekwatne do znaczenia wyrobu lub usługi dla bezpieczeństwa i przekazywane w całym łańcuchu dostaw. Problemów nie można ukrywać ani minimalizować. Należy je udokumentować, ocenić ich znaczenie, ustalić przyczyny i podjąć odpowiednie działania.

Mapa lokalizacji stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych
Mapa lokalizacji stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych – źródło: monitoring.paa.gov

Co z tego podejścia wynika dla polskich firm i innych dużych projektów energetycznych?

Wejście do jądrowego łańcucha dostaw wymaga więcej niż dobrego produktu, doświadczenia i konkurencyjnej ceny. Firma musi działać w uporządkowanym systemie, przestrzegać procedur, utrzymywać kompetencje i zapewniać identyfikowalność prac. Może to oznaczać dostosowanie procesów, ale również trwałe podniesienie kompetencji technicznych, jakościowych i organizacyjnych. Z tego podejścia mogą korzystać także inne duże projekty. Energetyka jądrowa uczy zarządzania złożonością, analizowania zależności oraz kontrolowania konfiguracji i zmian. Fundamentem pozostaje kultura bezpieczeństwa, która ujawnia się szczególnie przy presji harmonogramu, kosztów lub wyniku. Oznacza jasną odpowiedzialność, otwartą komunikację, postawę pytającą i gotowość do zgłaszania wątpliwości. Nie wystarczy być przekonanym, że rozwiązanie jest bezpieczne. Trzeba umieć to wykazać i poddać niezależnej weryfikacji. Bezpieczeństwa nie deklarujemy. Bezpieczeństwo wykazujemy.


Ewelina Pomianowska, Ekspert ds. oceny bezpieczeństwa urządzeń i systemów automatyki sterowania i elektrycznych w PAA
Ewelina Pomianowska, Ekspert ds. oceny bezpieczeństwa urządzeń i systemów automatyki sterowania i elektrycznych w PAA – fot.: archiwum prywatne

Ewelina Pomianowska – Ekspertka branży energetycznej, od ponad 16 lat związana z elektroenergetyką, projektami jądrowymi oraz strategicznymi inwestycjami infrastrukturalnymi. Od 2023 roku związana z Państwową Agencją Atomistyki. Łączy wiedzę techniczną z doświadczeniem projektowym, wykonawczym i strategicznym, działając w obszarach kluczowych dla bezpieczeństwa energetycznego państwa.

Kontekst sprawy

Materiały powiązane

Kolejne wydarzenia

Pełny kalendarz wydarzeń →