Transformacja energetyczna i przemysłowa Pomorza
Energetyka jądrowa Wywiad

Karty już się rozdają. Polski przemysł w kolejce po atomowe kontrakty

Pomorskie firmy mają szansę dostarczać zaawansowane komponenty do pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. Czasu na przygotowania jest jednak coraz mniej. O zamówieniach dla regionalnego przemysłu i kształceniu kadr rozmawiamy z Andrzejem Sidłą z Departamentu Energii Jądrowej Ministerstwa Energii.

Andrzej Sidło, radca ministra w Departemencie Energii Jądrowej Ministerstwa Energii podczas panelu na Kongresie Energetyki Jądrowej – fot.: IGEOS Nuclear/ Kongres Energetyki Jądrowej
🔊 Posłuchaj odczyt w przeglądarce · pełny podcast (Gemini) – wkrótce

Budujemy pierwszą polską elektrownię jądrową, ale nasze firmy mają już doświadczenia z zagranicznych inwestycji. Z jakiego poziomu startujemy?

Nie startujemy od zera. Według danych Departamentu Energii Jądrowej co najmniej 120 polskich firm uczestniczyło w ciągu ostatnich dziesięciu lat przynajmniej w jednym projekcie jądrowym na świecie, głównie w Europie. Większość ma jedną lub kilka realizacji. Około dziesięciu liderów uczestniczyło w 20–30 projektach. To między innymi ZKS Ferrum, KMW Engineering, pomorski Rockfin czy Ecol z Rybnika. Dla nich energetyka jądrowa jest stałym obszarem działalności, choć nadal obejmuje jedne z najbardziej wymagających zleceń przemysłowych.

Doświadczenia te obejmują zarówno budowę elektrowni, jak i remonty, modernizację czy serwisowanie. To różne segmenty, ale część kompetencji można wykorzystać przy nowych inwestycjach. Mamy więc dobry punkt wyjścia, choć musimy jeszcze pracować nad tym, żeby w projekcie Lubiatowo-Kopalino uczestniczyło możliwie dużo polskich przedsiębiorstw.

Westinghouse podpisał warunkowe umowy z czterema polskimi firmami. Ich udział rozważano przy kolejnych blokach, a pojawiła się szansa zaangażowania już przy pierwszym. Co się zmieniło?

Początkowo zakładano stopniowy wzrost udziału polskiego przemysłu: częściowy przy drugim reaktorze i możliwie duży przy trzecim. Po ocenie naszych firm Amerykanie uznali, że przemysł jest na wyższym poziomie, niż zakładano. Dlatego rozważają włączenie części przedsiębiorstw już do pierwszego reaktora.

Zaznaczę jednak, że mówimy o warunkowym dopuszczeniu do zleceń. Firmy nadal przechodzą kolejny etap dostosowania systemów zapewnienia i kontroli jakości do standardu NQA-1. Po jego zakończeniu będą mogły przystąpić do ofertowania. Zobaczymy, czy zdążą na pierwszy reaktor, czy będą to dostawy dla drugiego. Mówimy o pakiecie pozostającym w gestii Westinghouse, czyli o rozszerzonej wyspie jądrowej, najbardziej wymagającej technicznie i jakościowo części projektu. Możliwość udziału naszych firm w obszarze tzw. wyspy jądrowej od pierwszego reaktora jest dobrym sygnałem.

Z rozmów z przemysłem wiemy, że Amerykanie poszukują kolejnych dostawców komponentów wyspy jądrowej. Polskie firmy są na różnych etapach dopuszczeń i przygotowania do ofertowania. Nie zawsze oznacza to negocjowanie konkretnych pakietów, ale krajowy udział może się rozszerzać.

Marek Woszczyk oraz przedstawiciele Energomontaż-Północ Gdynia, FAMAK, Mostostal Kielce i Mostostal Kraków podczas podpisywania wstępnych zamówień dla EJ1
Marek Woszczyk, prezes PEJ oraz przedstawiciele Energomontaż-Północ Gdynia, FAMAK, Mostostal Kielce i Mostostal Kraków podczas podpisywania wstępnych zamówień dla EJ1 – fot.: Agata Sułkowska

Czego możemy się spodziewać w 2027 roku?

Przedsiębiorstwa nie powinny czekać. Żeby otrzymać zapytanie ofertowe, a później negocjować zamówienie, trzeba najpierw przejść kwalifikację. W przypadku wyspy jądrowej może ona trwać trzy–cztery lata i obejmuje kolejne audyty oraz dopuszczenia. Część polskich przedsiębiorstw już przeszła ten proces, inne są blisko zakończenia. W części konwencjonalnej będzie łatwiej, bo wymagania są w dużej mierze zbliżone do obowiązujących przy zwykłej elektrowni. Kwalifikacja podwykonawców Bechtela również jednak wymaga czasu. Na stronach Polskich Elektrowni Jądrowych i Bechtela opublikowano niedawno plany zapytań ofertowych na 24 miesiące obejmujące ponad 60 pakietów. W latach 2027–2028 procesy zakupowe będą bardzo intensywne.

Czy „ostatni gwizdek” dotyczy pierwszego bloku, czy całego projektu EJ1?

Firmy powinny już teraz interesować się zamówieniami Westinghouse i Bechtela. Mogą też współpracować z partnerami międzynarodowymi w konsorcjach. Z tego, co nam wiadomo, zamówienie na pierwszy reaktor nie gwarantuje udziału w drugim i trzecim. Dostawcy będą nadal monitorowani, między innymi pod względem jakości. Można jednak założyć, że przedsiębiorstwu zaangażowanemu przy pierwszym bloku będzie łatwiej zdobyć kolejne zamówienia, bo będzie miało za sobą początkową kwalifikację. Firmie, która nie wejdzie do pierwszego bloku, trudniej będzie dołączyć później.

A jakie możliwości pozostają przy EJ2 i SMR-ach?

Na poziomie rządowym rozpoczęliśmy wstępny dialog o charakterze postępowania konkurencyjnego. Zainteresowanie wyraziły Francja, Stany Zjednoczone oraz Kanada. Niezależnie od wyboru partnera polskie firmy będą podwykonawcami i poddostawcami. Dlatego rekomendujemy utrzymywanie kontaktów ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. Część ich wymagań technicznych, jakościowych i biznesowych jest zbliżona, więc zdobywane kompetencje mogą przydać się w różnych projektach.

SMR-y to odrębny obszar. Zaawansowane działania prowadzi Orlen Synthos Green Energy, opierając się na technologii amerykańskiego GE Vernova Hitachi Nuclear Energy. To inny zleceniodawca, z własnymi wymaganiami. Przedsiębiorstwa muszą nawiązać relacje z podmiotami odpowiedzialnymi za konkretne przedsięwzięcia.

Jakie są realne szanse firm z Pomorza?

W mojej ocenie bardzo duże, ponieważ inwestycja znajduje się w regionie. Wiele lokalnych firm już uczestniczy w wycince, przygotowaniu terenu czy tworzeniu infrastruktury placu budowy. Pomorze ma też dobrą bazę przemysłową. Przykładami są Grupa Przemysłowa Baltic, Energomontaż-Północ Gdynia, AIC i Rockfin. Mówimy o produkcji zaawansowanych komponentów mechanicznych, układów pompowych i modułów. Firmy z regionu mają więc szansę także na najbardziej wymagające zamówienia.

Z naszych informacji wynika, że Amerykanie wytypowali kolejne przedsiębiorstwa do prac przy wyspie jądrowej, również z Pomorza. Nie mogę jeszcze podać nazw, ponieważ nie zostały publicznie ogłoszone.

Kiedy możemy spodziewać się tych informacji?

To pytanie do Westinghouse i zainteresowanych firm. Widzimy natomiast inne sygnały rozwoju przemysłu jądrowego w regionie. Śląska firma ZKS Ferrum otworzyła zakład w Gdyni, z tego, co wiemy, przeznaczony do projektów jądrowych. Kluczowy był dostęp do transportu wodnego: coraz większych konstrukcji nie może dostarczać na światowe rynki z zakładu w Katowicach. To kolejny impuls rozwojowy dla Pomorza. Dodatkowo – mamy kontakty od kilku zagranicznych koncernów jądrowych, które zastanawiają się nad ulokowaniem w Polsce swoich fabryk; pierwszym kryterium lokalizacyjnym jest właśnie dostęp do nabrzeży portowych co w sposób naturalny faworyzuje region Pomorza.

Warsztaty techniczne – nowoczesne technologie i techniki jądrowe organizowane przez Ministerstwo Energii i IGEOS
Warsztaty techniczne – nowoczesne technologie i techniki jądrowe organizowane przez Ministerstwo Energii i IGEOS – fot.: Agata Sułkowska

Jak ministerstwo wspiera przygotowania przedsiębiorstw?

Kontynuujemy specjalistyczne szkolenia. Dodatkowo, w ubiegłym roku Agencja Rozwoju Przemysłu wdrożyła instrument pożyczkowy pomagający firmom przede wszystkim w finansowaniu kosztownej certyfikacji jądrowej. Z ARP i PARP chcemy rozwijać zaawansowane szkolenia techniczne, wykorzystując doświadczenia sektora offshore.

Z NCBR przygotowujemy program wspierający kompetencje badawczo-rozwojowe przedsiębiorstw, uczelni i ośrodków naukowych. Prace są bliskie zakończenia i spodziewamy się, że pierwsze nabory do programu „Nukleostrateg” zostaną uruchomione na początku 2027. Widzimy tu szanse również dla firm z Pomorza. Jedna z gdyńskich firm ma unikalne kompetencje jądrowe i kolejne pomysły na ich rozwijanie. Wszystkich zainteresowanych rozwijaniem projektów z pogranicza R&D i nauki – sektora jądrowego – gorąco zachęcamy do przygotowania się i do aplikowania do NCBR.

Jakie działania planowane są na Pomorzu?

Współpracujemy z Agencją Rozwoju Pomorza, żeby istniejące instrumenty pomocowe wykorzystać również na rzecz projektu jądrowego. Chcemy też uporządkować rozwój kadr technicznych i zawodowych. Aktywne są tutaj Rumia i Gdynia. Będziemy współpracować z nimi oraz innymi podmiotami z regionu, żeby skoordynować kształcenie.

Mamy uczelnie przygotowujące specjalistów dla energetyki jądrowej. Na Pomorzu ważną rolę odgrywa Politechnika Gdańska. Większą lukę widzimy w kształceniu techników, spawaczy czy betoniarzy. Potrzebne jest więc zaangażowanie lokalnych techników, szkół zawodowych i centrów kompetencji.

Przedstawiciele ministerstwa, w tym ja, uczestniczą w Pomorskiej Radzie Kompetencji Jądrowych, zainicjowanej przez Polskie Elektrownie Jądrowe. W przyszłym roku chcemy pomóc skoordynować i przyspieszyć te działania.

Co powinien dziś usłyszeć przedsiębiorca z Pomorza, który rozważa udział w budowie elektrowni?

Nie powinien czekać. Zaplanowany na 2028 rok pierwszy beton jądrowy nie oznacza, że dopiero wtedy należy zainteresować się inwestycją. Przygotowanie do zdobycia zamówień wymaga czasu. W niektórych obszarach karty są już rozdane, w innych właśnie się rozdają. Dla wielu firm jest to ostatni moment na rozpoczęcie działań.

–

Andrzej Sidło, Departament Jądrowy Ministerstwa Energii oraz Monika Silva, IGEOS
Andrzej Sidło, Departament Jądrowy Ministerstwa Energii oraz Monika Silva, IGEOS – fot.: IGEOS Nuclear/ Kongres Energetyki Jądrowej.

Andrzej Sidło – radca ministra w Departamencie Energii Jądrowej Ministerstwa Energii. Zajmuje się przygotowaniem polskiego przemysłu do projektów jądrowych. Wcześniej przez dziesięć lat pracował w Polimex-Mostostal/ZREW przy eksportowych projektach przemysłowych. Uczestniczy w pracach Pomorskiej Rady Kompetencji Jądrowych.

Kontekst sprawy

Materiały powiązane

Kolejne wydarzenia

Pełny kalendarz wydarzeń →